TOPRAK İSTEKLERİ

Pamuk bitkisi pek çok farklı toprak tipinde yetişebilse de, yüksek verim ve kaliteli ürün elde edilebilmesi için derin profilli, verimli alüviyal toprakların tercih edilmesi gerekir. Kök gelişimini destekleyen, derin, kumlu-killi yapıda, su tutma kapasitesi iyi, aynı zamanda drenajı düzgün, işlenmesi ve sulanması kolay topraklar pamuk tarımı açısından en uygun koşulları sağlar.

İKLİM İSTEKLERİ

Pamuk yetiştiriciliğinde sıcaklık, güneşlenme süresi, yağış ve oransal nem en belirleyici iklim faktörleridir. Yıllık ortalama sıcaklığın yaklaşık 19ºC, yaz aylarında ise 25ºC civarında olması istenir. Tarak oluşumu öncesinde sıcaklığın 20ºC, çiçeklenme döneminde 25ºC, koza gelişimi sürecinde ise 30–32ºC civarında seyretmesi, bitkinin gelişimini olumlu yönde etkiler. Hasat döneminde kozaların daha iyi açılabilmesi için sıcaklığın kademeli olarak düşmesi ve 15ºC seviyelerine kadar gerilemesi arzu edilir.

TOPRAK HAZIRLIĞI

Pamuğun ekileceği tarlanın hazırlanmasında ilk adım, tarla temizliği ve toprak altı işlemesidir. Uzun süre pamuk ekimi yapılan alanlarda zamanla “pulluk tabanı” ya da “taban taşı” denilen sert bir katman oluşur. Bu sert tabaka, köklerin derine inmesini engellediğinden mutlaka kırılmalıdır. Bunun için subsoiler (dipkazan) adı verilen aletler kullanılır. Bu ekipmanlarla, üst toprak fazla bozulmadan yaklaşık 90 cm derinliğe kadar işleme yapılır. Bu aşamayı, sonbahar ve kış sürümleri ile tohum yatağının hazırlanması izler.

Eğer pamuktan sonra tekrar pamuk ekilecekse, sonbaharda saplar parçalanıp kesilmeli ve toprak 20–25 cm derinlikte sürülmelidir. Tarla yabancı otla kaplıysa ve toprak tavı uygunsa, kış aylarında ikinci bir sürüm yapmak yararlıdır. Tahıl hasadından sonra pamuk ekilecekse, hasadın hemen ardından, toprak hâlâ nemliyken ilk sürüm yapılmalıdır. Pamuk tarımında son sürüm, tohum yatağını hazırlamaya yönelik ilkbahar sürümüdür ve bu dönemde genellikle 15 cm derinlik yeterli olur.

EKİM

Yüksek verim ve kaliteli ürün elde edebilmek için genetik saflığı yüksek, sağlıklı ve nitelikli tohum kullanmak büyük önem taşır.

İyi bir pamuk tohumu (çiğit) için temel özellikler şunlardır:

• Tohumluk çiğit iri, dolgun, şekil ve renk bakımından birbirine benzer olmalıdır. İçerisinde fazla miktarda çıplak, yeşil veya koyu renkli, seyrek havlı çiğit bulunmamalıdır.
• Seçim ve temizliği iyi yapılmış olmalı; boş, kırık çekirdekler ve yaprak parçaları gibi yabancı maddeler içermemelidir.
• Tohumlar kuru, sert ve depolamaya uygun yapıda olmalıdır.
• Çimlenme gücü en az %80 seviyesinde olmalıdır.
• Sawgin tipi çırçır fabrikasında çırçırlanmış olmalıdır.
• Tohumun üzerindeki havı alınmış, yani delinte edilmiş olmalıdır.

Ekim zamanı, bölgenin iklim koşullarına göre belirlenir. Toprak sıcaklığının 15ºC’nin üzerine çıktığı dönem ekim için uygun kabul edilir. Yıllara göre küçük değişiklikler görülse de, genellikle 25 Mart–30 Nisan tarihleri arası en elverişli ekim dönemidir.

Pamuk ekimi mibzerle sıraya yapılır. Sıra arası mesafe genellikle 70 cm, sıra üzeri 35–40 cm olacak şekilde ayarlanır. Ekim derinliği toprak yapısına göre değişmekle birlikte çoğu zaman 3–4 cm yeterli olur. Uygun şartlar sağlandığında tohumlar 5–10 gün içinde çimlenip çıkış yapar.

SULAMA

Farklı iklim ve toprak şartlarına bağlı olarak pamuk bitkisinin toplam su ihtiyacı yaklaşık 400–600 mm civarındadır. Pamuk üretim bölgelerinde yıllık yağış çoğunlukla bu ihtiyacı karşılamadığından, bitkinin su açığı sulama ile tamamlanmalıdır. Sulama zamanı ve verilecek su miktarı, topraktaki nem durumuna ve bitkinin su isteğine göre belirlenmelidir.

Bölgemizde yetiştirilen çeşitler için, orta bünyeli topraklarda ve normal iklim koşullarında 15–20 günde bir olacak şekilde toplam 4–5 sulama yeterli olmaktadır. Çukurova ve benzeri alanlarda en yaygın kullanılan sulama tekniği, yüzey sulama (yağmurlama sulama) yöntemidir.

HASTALIK VE ZARARLILAR

Pamuk tarımında sık karşılaşılan başlıca hastalıklar şunlardır:

• Pamuk solgunluk hastalığı
• Fide kök çürüklüğü
• Köşeli yaprak lekesi hastalığı
• Antraknoz

Pamuk tarımında en çok rastlanan zararlılar ise:

• Toprak kurtları
• Pamuk yaprak biti
• Yaprak piresi
• Beyaz sinek
• Kırmızı örümcek
• Pembe kurt
• Yeşil kurt
• Pamuk yaprak kurdu
• Dikenli kurt
• Çizgili yaprak kurdu

Yüksek sıcaklık ve bağıl nem, bu hastalık ve zararlıların çoğalması için elverişli bir ortam oluşturur. Bu nedenle özellikle Çukurova koşullarında, yetiştirme dönemi boyunca 4–5 kez ilaçlama yapmak çoğu zaman zorunlu hale gelmektedir.

GÜBRELEME

Pamuk tarımında uygulanacak gübre miktarı; iklim, toprak yapısı, sulama imkânları ve yetiştirilen pamuk çeşidine göre değişiklik gösterir. En doğru gübreleme programının belirlenmesi için mutlaka toprak analizi yaptırılmalıdır. Genel bir yaklaşım olarak kullanılan gübre çeşitleri ve miktarları şu şekildedir:

• Azotlu gübreler: Dekara 14–16 kg saf azot
• Fosforlu gübreler: Dekara 4–6 kg saf fosfor
• Potaslı gübreler: Ülkemiz toprakları büyük ölçüde potasyumca zengin olduğundan, çoğu zaman potasyumlu gübre kullanımına gerek duyulmaz. Ancak bu durum mutlaka toprak analizi ile teyit edilmelidir.
• Diğer besin maddeleri ve mikro elementler ise toprak ve bitki analizlerinin sonucuna göre belirlenmelidir.

HASAT HARMAN

Kozaların olgunlaşmasıyla birlikte pamuk hasadına geçilir. Hasat zamanı; ekim tarihi, sulama düzeni ve bölgenin iklim özelliklerine göre değişiklik gösterebilir. Bölgemizde pamuk hasadı genellikle Ağustos ayının sonlarından itibaren başlar ve Kasım başına kadar devam eder.

Geçmişte pamuk hasadı çoğunlukla 2–3 defa elle toplanarak yapılırken, artan işçilik maliyetleri ve iş gücü sıkıntısı nedeniyle bu yöntem ekonomik olmaktan çıkmıştır. Bu nedenle pamuk hasadında makine kullanımına geçiş kaçınılmaz hale gelmiştir. Son yıllarda, makineli hasatla ilgili pek çok araştırma ve uygulama çalışması yapılmakta ve üreticiler tarafından yaygın biçimde kullanılmaktadır.

KAYNAKÇA

Prof. Dr. Oktay GENCER